Vergi Kaçakçılığı Suçu Nedir (VUK)?

Vergi kaçakçılığı suçu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında “Kaçakçılık Suçları ve Cezaları” başlığı altında, özellikle 359. maddede düzenlenmiş özel bir suç tipidir. Bu suç, özellikle VUK’un 359. maddesinde “Kaçakçılık Suçları ve Cezaları” başlığı altında, 344. maddesinde ise “Vergi Ziyaı ve Cezası” başlığı altında düzenlenmiştir. Genel ceza hukukundaki sahtecilik suçundan ayrı ve özel olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir.

A.     Vergi Kaçakçılığı Suçunun Temel Hukuki Dayanağı

Vergi kaçakçılığı suçunun temel dayanağı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesidir. Bu madde, “Suçlar ve Cezalar” bölümünde “Kaçakçılık Suçları ve Cezaları” başlığı altında vergi suç ve cezasını düzenleyen tek maddedir. Vergi Usul Kanunu’nun “Cezalar” başlıklı 331. maddesi ise “Vergi kanunları hükümlerine aykırı hareket edenlerin, bu kitapta yazılı vergi cezaları ve diğer cezalar ile cezalandırılacağını” belirtir.

Vergi kaçakçılığı suçunun temel tanımı ve unsurları kaynaklarda şu şekilde belirtilmiştir:

B.     Vergi Kaçakçılığı Suçunun Tanımı ve Unsurları

Vergi Usul Kanunu’nun 344. maddesi, kaçakçılık suçunu “mükellef veya sorumlu tarafından kasten vergi ziyaına sebebiyet verilmesi” olarak tanımlamıştır. Ancak, 4369 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerle “vergi ziyaının varlığı” suçun unsuru olmaktan çıkarılmış ve defter ve belgeleri gizleme halinde de suçun oluştuğu hükme bağlanmıştır. Genel olarak, kaçakçılık suçu kural olarak bir hareket suçu olarak nitelendirilmekte olup, suçu oluşturan fiilin hareket unsurunun gerçekleştirilmesiyle tamamlanmaktadır; kanunda aksine hüküm bulunmadıkça vergi ziyaı biçiminde bir neticenin gerçekleşmesi gerekli değildir. Suçun tek amacı vergiyi hiç ödememek veya az ödemektir.

C.    Vergi Kaçakçılığı Suçunu Oluşturan Eylemler

 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesi, kaçakçılık suçlarını oluşturan fiilleri düzenlemektedir. Kaynaklarda belirtilen ve bu suçu oluşturan başlıca eylemler şunlardır:

a.      Sahte veya Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Vesikalar Tanzim Etmek veya Bunları Bilerek Kullanmak: Bu eylemler, kanunda açıkça kaçakçılık fiili olarak belirlenmiştir. Özellikle sahte fatura ya da muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi kaçakçılık suçunu oluşturur. Sahte belgenin bilerek kullanılması, yani kastın söz konusu olması, kaçakçılık niteliğinde olup yüksek ceza gerektiren bir suçun oluşması için gereklidir.

b.     Defter, Kayıt ve Belgeleri Tahrif Etmek veya Gizlemek: Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinin (a) fıkrasının ikinci bendinde yer alan defter, kayıt ve belgeleri gizleme fiili de vergi kaçakçılığı suçunu oluşturur. Defter ve belgeleri gizleme halinde, vergi ziyaının varlığı suçun unsuru olmaktan çıkarılmış ve suçun oluştuğu hükme bağlanmıştır.

c.      Defterlerdeki Hesap ve İşlemlerin Başka Defter ve Kağıtlara Kaydedilmesi: Vergi kanunları uyarınca tutulması zorunlu olan defterlerdeki hesap ve işlemlerin, vergi ziyaına neden olacak şekilde kısmen veya tamamen başka defter ve kağıtlara kaydedilmesi de kaçakçılık suçu olarak değerlendirilir.

D.    Suçun Faili ve İştirak

Vergi kaçakçılığı suçu ancak gerçek kişiler tarafından işlenebilir. Tüzel kişilerin mükellef veya vergi sorumlusu olması durumunda, suçun onların temsilcileri veya çalışanları gibi gerçek kişilerce işlenmesi söz konusu olabilecektir. Vergi kaçakçılığı suçuna iştirak de mümkündür. Birden fazla kişi, ayrı ayrı maddi menfaat gözetmek şartıyla kaçakçılık yaptıkları veya kaçakçılığa teşebbüs sayılan fiilleri işledikleri veya doğrudan beraber işledikleri takdirde, her biri hakkında iştirak ettikleri suçlar için kanunda yazılı cezalar uygulanır. Ayrıca, bir mükellefi veya vergi sorumlusunu kaçakçılık yapmaya azmettirenlere de işlenen fiiller için mükellefe veya sorumluya uygulanacak cezanın aynen uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Sahte fatura düzenleme fiiline iştirak de vergi ziyaı cezası uygulanmasına neden olabilir.

E.     Vergi Ziyaı Cezası ile İlişkisi

Vergi kaçakçılığı suçlarını işleyenler hakkında VUK’un 359. maddesinde yazılı hürriyeti bağlayıcı cezaların uygulanması, 344. maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez. VUK’un 344. maddesinin üçüncü fıkrasında, vergi ziyaına 359. maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi halinde cezanın üç kat olarak uygulanacağı kurala bağlanmıştır. Bu durum, yasa yapıcının eylemin niteliğine göre ceza belirlemeyi yeğlediğini göstermektedir. Vergi kaçakçılığı suçu, adli yargı mercilerinin yetki ve görev kapsamında özel bir suç tipidir ve yargılanması ile delillendirilmesinin özel metotları vardır.

F.      213 Sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 359 Kapsamındaki Kaçakçılık Suçları ve Cezaları

Uygulanan Cezalar: Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında 213 sayılı Kanun’un 359. maddesinde yazılı hürriyeti bağlayıcı cezalar uygulanır. Bu cezalar hapis cezasıdır ve bazen ticaret, sanat ve meslek icrasından mahrumiyet yaptırımı da öngörülmüştür.

Örnek Ceza Süreleri:

·         213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359/b-1. maddesi uyarınca 18 ay hapis cezası

·         2002 yılında işlenen sahte belge düzenlemek suçu nedeniyle 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359/b-1 maddesi ve TCK’nın 62. maddesi gereğince 2 yıl 1 ay hapis cezası

·         Davalarda V.U.K. 359/a-2. maddesi gereğince cezalandırma talepleri de bulunmaktadır.

Suçun Faili: Kaçakçılık suçu ancak gerçek kişiler tarafından işlenebilir. Tüzel kişi mükellef veya vergi sorumlusu olsa dahi, cezanın muhatabı Kanun’un 359. maddesinde öngörülen eylemleri gerçekleştiren gerçek kişilerdir.

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 344 Kapsamındaki Vergi Ziyai Cezası

VUK 344. maddesinde kaçakçılık suçu, “mükellef veya sorumlu tarafından kasten vergi ziyaına sebebiyet verilmesi” şeklinde tanımlanmıştır. Bu madde 4369 sayılı Kanun ile “Vergi Ziyaı Suçu ve Cezası” başlığı altında yeniden düzenlenmiştir.

Madde 359 ile İlişkisi: Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında VUK 359. maddesinde yazılı cezaların uygulanması, 344. maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez. Vergi ziyaına 359. maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi halinde vergi ziyaı cezasının üç kat olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

Vergi Kaçakçılığı Suçunda İştirak ve Yardım

İştirak (Katılma): 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 338. maddesi, “ayrı ayrı maddi menfaat gözetmek şartıyla birden fazla kişi kaçakçılık yaptıkları veya kaçakçılığa teşebbüs sayılan fiilleri irtikap ettikleri veya doğrudan doğruya beraber işlemiş oldukları takdirde her biri hakkında, iştirak ettikleri suçlar için bu Kanunda yazılı cezaların uygulanacağını” belirtir. Sahte belge düzenleme veya kullanma fiillerine iştirak edenler hakkında da vergi ziyaı cezası uygulanabilmektedir.

Yardım: VUK’un “Yardım” başlıklı 347. maddesine göre, kaçakçılık olduğunu bildiği bir fiilin işlenip tamamlanmasını fiili ile kolaylaştıranlara, bundan ayrı bir menfaat gözetmediği takdirde, bu fiiller için kanunda belli edilen cezaların dörtte biri kesilir veya hükmedilir. Bir mükellefi veya vergi sorumlusunu kaçakçılık yapmaya azmettirenlere ise işlenen fiiller için mükellefe veya sorumluya uygulanacak cezanın aynen uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

Diğer Önemli Hukuki Nitelikler

·         Tarihsel Gelişim: 22.7.1998 tarihli ve 4369 sayılı Kanun’la birlikte VUK 344. madde “Vergi ziyaı suçu ve cezası”, 359. madde ise “Kaçakçılık suçları ve cezaları” başlığı altında yeniden düzenlenerek iki ayrı bağımsız suç haline getirilmiştir. Bu düzenleme ile kasıt unsuru taşıyan ve aynı zamanda nitelikli fiiller kaçakçılık suçu olarak belirlenmiştir.

·         Kanunun Amacı: Kanun’da yer alan vergi suç ve kabahatlerine ilişkin düzenlemelerle şeklî ve maddi vergisel yükümlülüklere aykırı davranışlar cezalandırılarak bir yandan kamu düzeni diğer yandan vergisel idari düzen sağlanmaya çalışılmaktadır.