GİRİŞ

Hem hafta tatili hem de yıllık izin kurumları 4857 sayılı İş Kanunu[i] (Kanun) ile düzenlenmiştir. Kanun’un 46. maddesinde “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir” denilmektedir. Yine Kanun’un 53 ve devam eden maddelerinde yıllık izin hakkı düzenlenmiştir. Kanun’un 56. Maddesinde “İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez. Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz” hükmü yer almaktadır. Kanun’un 57. Maddesinde ise “Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir” denilmektedir. Bu nedenle işçinin kıdemine göre hak kazandığı 14-20-26 günlük yıllık izin süreleri iş günü olarak kabul edilmektedir.

Kanun gereği hafta tatili izni 7 gün içinde en az 24 saat olarak verilmek zorundadır. Yıllık izne rastlayan hafta tatili süreleri ise yıllık izinden sayılmaz. Bu kapsamda örneğin bir işyerinde Pazar günleri hafta tatili olarak uygulanıyorsa ve o işyerindeki bir işçi pazartesi günü yıllık izne çıkıp diğer pazartesi günü işbaşı yapmış ise aradaki hafta tatili olan Pazar günü hesaplamaya dahil edilmeyecek ve işçi 6 günlük yıllık izin kullanmış sayılacaktır.

PEKİ İŞYERİNDE İKİ GÜN HAFTA TATİLİ VARSA NE OLACAKTIR?

Kimi işyerlerinde hafta tatili bir değil iki gün olarak uygulanmaktadır. Daha çok Cumartesi Pazar olarak iki gün hafta tatili verilmektedir. Bunlardan bir günü kanun gereği zorunlu olup diğeri işverenin inisiyatifi ile sözleşmesel (akdi) tatildir. Kanun’un nispi emredici özelliği gereği bu şekilde fazladan hafta tatili verilmesinde bir sakınca yoktur.

Kanun’da hafta tatillerinin yıllık izinden sayılamayacağı ve işverenin verdiği ücretli ve ücretsiz izinlerin de yıllık izne mahsup edilemeyeceği açıkça belirlenmiştir. İşveren kendi işyeri düzeni gereği Cumartesi günlerini de Pazar günü yanında sözleşmesel tatil olarak vermişse artık işyerinde işgünü 5 gündür ve Kanun kapsamında verdiği ücretli izni/ sözleşmesel hafta tatilini (Cumartesi Pazar) yıllık izin günü olarak sayamaz.

Keza Yargıtay da bu yönde bir karar vermiştir. Söz konusu karara[ii] göre: “Davalı işyerinde uygulanmakta olan ….., ….., ….. arasında yapılan 15. Dönem 01/03/2012 – 28/02/2014 tarihleri arasında yürürlükte olan toplu iş sözleşmelerinin 12/d maddesinde haftalık çalışmanın beş gün olduğu açıklanmıştır. Anılan sözleşmede Cumartesi gününün Pazar gününe ek olarak akdi tatil günü olarak kabul edildiği açıktır. Ancak vardiyalı için ayrım yapılması, vardiyalı işçiler için Cumartesi gününün akdi tatil günü olmadığı anlamına gelmez. Zira vardiyalı çalışmada, işçi akdi ve yasal tatil günü de çalışır, ancak iznini diğer günler kullanır. Bu sebeple mahkemece vardiyalı vardiyasız ayrımı yapılmaksızın haftalık beş iş günü kabulüne göre izinde iken vardiyalı çalışma olmayacağından tüm işçiler için Cumartesi ve Pazar günlerinin yıllık izin süresinden sayılmamasına karar verilmesi gerekir.”

Görüleceği üzere Yargıtay Pazar gününe ek olarak akdi tatil olarak verilen Cumartesi gününün de yıllık izinden sayılmayacağına karar vermiştir. Bu doğrultuda bu işyerinde çalışan bir işçi pazartesi günü yıllık izne çıkıp diğer pazartesi günü işbaşı yapmış ise aradaki hafta tatili olan Cumartesi ve Pazar günü hesaplamaya dahil edilmeyecek ve işçi 5 günlük yıllık izin kullanmış sayılacaktır

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 29/12/2017 tarih, 2017/1599- E. 2017/1640 K. sayılı kararına göre de “Tüm dosya kapsamına göre ; Cumartesi akti olarak tatil edilmiştir. Yılık izne dahil edilmesi söz konusu değildir. Yıllık izinin yasada düzenlenme amacı farklıdır. Bu nedenle hesaplamada Cumartesinin yıllık izne dahil edilmesi doğru değildir. 4857 sayılı Yasanın 46.maddesine göre, 7 günlük zaman dilimi içerisinde işçiye kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir. Bu düzenleme nispi emredici nitelikte olup ücretli hafta tatili süresi sözleşme ile işçi lehine artırılabilir. Aynı yasanın 55.maddesine göre hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günleri, yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır. Yasanın 57.maddesine göre yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili ile genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. Yasanın 59.maddesine göre, iş sözleşmesi sona erdiğinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, akdin sona erdiği tarihteki günlük çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanarak kendisine ödenir. Öğreti ve uygulamada, yıllık izin ücretinin fesih tarihindeki günlük çıplak ücret üzerinden hesaplanması kabul edilmektedir. Yıllık izin ücretinin saat ücreti üzerinden ve saat esasıyla hesaplanması mümkün değildir. Yargıtay 9. HD’sinin 15/06/2015 tarih, 2015/16428 E, 2015/21565 K sayılı kararında belirtildiği gibi Cumartesi gününün, Pazar gününe ek olarak akdi tatil olarak kabul edilmesi halinde bugünlerin yıllık izin süresinden sayılmaması gerektiğine karar verilmiştir.28/04/2017 tarihli ek bilirkişi raporu usul ve yasaya uygundur ve bilirkişinin belirlediği rakam karar altına alınmalıdır. Bu nedenle yerel mahkeme kararının ortadan kaldırılarak yeniden esas hakkında karar verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur” gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

SÖZLEŞMEYLE VE ÖZELLİKLE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İLE AKSİNE DÜZENLEME OLABİLİR Mİ?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin yukarıdaki kararı ile akdi tatil olan Cumartesi gününü de Pazar günü gibi yıllık izinden sayılmayacağına karar verdiğini belirtmiştik. Bazı toplu iş sözleşmeleri ile Cumartesi gününün Pazar günü ile birlikte hafta tatili olarak düzenlenmesi yanında Cumartesi gününün yıllık izin hesabında işgünü sayılacağı düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerin hukuka uygun olup olmadığı yönündeki bir uyuşmazlıkta Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2018 yılındaki bir kararında[iii], toplu iş sözleşmesindeki düzenlemenin Kanun’un 46. maddesindeki en az 24 saatlik hafta tatili olması ilkesine aykırı olmadığı için geçerli olduğuna ve her ne kadar işyerinde iki günlük hafta tatili uygulanıyor olsa da yıllık izin hesabında hafta tatilinin bir gün olarak uygulanmasına karar vermiştir.

Yine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi bu sefer 2019 yılında Bölge Adliye Mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesine yönelik olarak verdiği bir kararında[iv] da bu görüşünü devam ettirmiş ve eğer toplu iş sözleşmesinde Cumartesi gününün hafta tatili olarak uygulanmasına ama aynı zamanda yıllık izin hesabında işgünü olarak sayılmasına yönelik düzenleme varsa bunun geçerli olduğuna ve işyerinde yıllık izin hesabında hafta tatilinin bir gün olarak uygulanmasına karar vermiştir. Söz konusu kararda “Somut uyuşmazlığın meydana geldiği işletmede yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre çalışma süresi haftada beş gün olup, iki gün hafta tatili süresi öngörülmüştür. Bu cümleden olarak İş Kanunu’nda öngörülen bir günlük hafta tatili süresi, işçi lehine olacak şekilde değiştirilmiş, Kanun’a ilaveten bir gün de akdi hafta tatili öngörülmüştür.

Diğer taraftan, toplu iş sözleşmelerinin “Yıllık Ücretli İzinler” başlıklı maddesinde yer alan düzenlemeye göre de “Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Cumartesi günleri ise iş günü kabul edilir.”

Sosyâl tarafların mutabakatı ile bağıtlanan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre, işçilerin çalıştıkları sırada bir haftalık zaman dilimi içerisinde iki gün hafta tatili süresi olarak kararlaştırılmış iken, işçilerin yıllık ücretli izin haklarını kullandıkları zaman dilimi içerisinde 4857 sayılı İş Kanunu’nda öngörülen asgari sürenin altına düşmeyecek şekilde hafta tatili süresinin bir gün olması kararlaştırılmıştır.

Toplu iş sözleşmesinde yer alan açık düzenleme yoruma gerek olmayacak şekilde yıllık ücretli izin hakkı kullanılırken cumartesi gününün işgünü olarak sayılacağı ve hafta tatili süresinin bir gün (24 saat) olacağı şeklindedir. Bu düzenleme “yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir” şeklindeki 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde yer alan nispi emredici hükme aykırı olmadığından, işçilerin yıllık ücretli izin hakkını kullandıkları zaman dilimi içerisinde sadece bir günlük sürenin hafta tatili sayılarak uygulama yapılması gerekmektedir.

Tüm bu açıklamalar karşısında, Bölge Adliye Mahkemelerinin kesin nitelikte olan başvuru konusu kararları arasındaki uyuşmazlığın açıklanan gerekçe doğrultusunda giderilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

1-Milli Savunma Bakanlığı işletmesinde uygulanan toplu iş sözleşmesi hükümleri gereğince işçilerin yıllık ücretli izin haklarını kullandıkları süre içerisindeki cumartesi günlerinin işgünü olarak sayılması gerektiğine ve uyuşmazlığın bu şekilde giderilmesine,” şeklinde karar verilmiştir.

Yargıtay’ın toplu iş sözleşmeleri açısından belirttiği bu görüşünün bireysel iş sözleşmeleri açısından da kıyasen uygulanması gerekir.

SONUÇ

Yukarıdaki açıklamalarımız ışığında işyerinde hafta tatili iki gün olarak uygulanıyorsa yıllık izin kullanımlarında da hafta tatili iki gün olarak uygulanmalı ve arka arkaya kullanılan izinlerde hafta tatiline denk gelen günler iki gün olarak dikkate alınmalıdır. Ancak bireysel veya toplu iş sözleşmesi ile aksine düzenleme yapılması da mümkündür. Bu halde hafta tatili 7 gün içinde 24 saatten daha fazla olacak şekilde belirlenmiş olsa da yıllık izin uygulanmasında sadece bir günün hafta tatili olarak uygulanmasına karar verilebilir.

[i] Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 10/6/2003 Sayı: 25134

[ii] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2015/16428 K. 2015/21565 T. 15.06.2015

[iii] Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E. 2018/9873 K. 2018/22569 nolu ve 18.10.2018 tarihli kararı

“Diğer taraftan, toplu İş Sözleşmesinin 52. maddesinde yer alan açık düzenlemeye göre de “Yıllık ücretli izin hesabında Cumartesi günleri işgünü sayılır.”

Sosyâl tarafların mutabakatı ile bağıtlanan toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre, işçilerin çalıştıkları sırada bir haftalık zaman dilimi içerisinde iki gün hafta tatili süresi olarak kararlaştırılmış iken, işçilerin yıllık ücretli izin haklarını kullandıkları zaman dilimi içerisinde 4857 Sayılı İş Kanunu’nda öngörülen asgari sürenin altına düşmeyecek şekilde hafta tatili süresinin bir gün olması kararlaştırılmıştır.

Toplu İş Sözleşmesinde yer alan açık düzenleme yoruma gerek olmayacak şekilde yıllık ücretli izin hakkı kullanılırken cumartesi gününün işgünü olarak sayılacağı ve hafta tatili süresinin bir gün ( 24 saat ) olacağı şeklindedir. Bu düzenleme “yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme ( hafta tatili ) verilir” şeklindeki 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde yer alan nispi emredici hükme aykırı olmadığından, işçilerin yıllık ücretli izin hakkını kullandıkları zaman dilimi içerisinde sadece bir günlük sürenin hafta tatili sayılarak uygulama yapılması gerekmektedir”

[iv] Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E. 2019/7906 K. 2019/22313 nolu ve 03.12.2019 tarihli kararı