Yıllık İzin Kullanmak İstemeyen İşçi İzin Kullanmaya Zorlanabilir Mi?

GİRİŞ

4857 sayılı İş Kanunu[i] ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin[ii] amir hükümleri gereği işyerinde bir yıllık çalışma süresine ulaşan her işçiye kıdemi ile orantılı olarak en az 14 gün en çok 26 gün ücretli izin verilir. (Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.) Bu izin işveren açısından hem yetki hem de bir yükümlülüktür.

Yıllık iznin işçi çalışırken kullandırılmaması halinde iş sözleşmesinin sona ermesi üzerine sona erme anındaki çıplak brüt ücreti üzerinden ödenmesi gerekir. Bu nedenle işçiler yıllık izinlerini kullanmayarak işten ayrılırken yüklü bir alacak elde etmek isteyebilir. Yahut çalışırken izin kullanmayarak parasını almak isteyebilir. Zira kimi işyerlerinde yıllık izin kullandırılmayarak ücreti ödenmektedir. Ancak Yargıtay’ın da belirttiği gibi yıllık izni kullandırmadan, çalışırken ücretin ödenmesi işverenin yıllık izin kullandırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Örneğin bir Yargıtay[iii] kararında “Şunu da eklemek gerekir ki, çalışma sürerken yıllık izin kullanılmaksızın ücretinin ödenmesi, iş aktinin sona ermesinden sonra aynı dönem için yıllık izin ücretinin talep edilmesine engel değildir. Zira, çalışma sürerken yıllık iznin kullandırılması yerine ücretinin ödenmesi yıllık izin hakkını ortadan kaldırmaz. Çalışma devam ederken yıllık ücretli izin paraya tahvil edilemez” denilmektedir. Bu artık Yargıtay’ın yerleşmiş kararlarındandır.

Ayrıca yine Yargıtay’a[iv] göre uzun süre yıllık iznin kullandırılmaması işçiye haklı nedenle fesih hakkı da vermektedir.

YILLIK İZİN HAKKINDAN VAZGEÇİLEMEZ

Mevzuat gereği işçi yıllık izin kullanma talebini 1 ay öncesinden işverene bildirir. Ancak işveren yahut izin kurulu işçinin talebi ile bağlı olmaksızın işçinin yıllık iznini kullanacağı tarihleri belirleyebilir. Pek tabi ki bu belirlemeyi yaparken işçinin isteklerini de göz önünde bulundurması gerektiği de hükme bağlanmıştır. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.8 “İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Ancak, izin sıra ve nöbetleşmesini göstermek üzere söz konusu kurulca düzenlenecek çizelgeler işçinin talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanır.” demektedir.

Yıllık izin hakkı işveren için yükümlülük olduğu kadar işçi açısından da vazgeçilemez bir haktır. İş Kanunu m.53 “Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.” demektedir. Bu kapsamda işçi ben yıllık izin kullanmıyorum diyemez.

İŞVEREN İŞÇİYİ İZNE ÇIKMAYA ZORLAYABİLİR

Eğer işçi yıllık izne çıkmıyorum derse yılık izin tarihlerini belirleme hakkı olan işveren ilan edeceği tarihte işçinin yıllık izne çıkmasını isteyerek onu işe başlatmayabilir. İşçi bu sürede ücretini almaya devam edeceği için hak kaybı olamayacaktır. Keza Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.8/son da “Yol izni alanlar bu süreyi kullanmadan işe dönerlerse, işveren bunları anılan sürenin bitiminden önce işe başlatmayabilir” diyerek işverenin yol izni alan işçinin erken dönmesi halinde dahi işe başlatmayabileceği hükme bağlanmıştır. Yol izni ücretsiz izin olmasına rağmen işverene işçiyi işe başlatmama hakkı tanınmışken ücretli şekilde izne çıkarma ve çıkmak istemeyeni işe başlatmama hakkı olduğu da kabul edilmelidir.

Ancak dikkat etmek gerekir ki işçinin sürekli istemediği tarihlerde izne çıkartılması örneğin diğer işçilere sürekli yazın izin verilirken bir işçiye sürekli kışın izin verilmesi bir noktadan sonra ayrımcılık veya mobbing iddialarını gündeme getirebilir. Bu nedenle olabildiğince işçinin istediği tarihlerle de uyumlu bir tarih belirlemesi yapmak gerekir.

İŞVERENLER NE YAPMALI?

İşçiye önceden süre vererek yıllık izin hakkını kullanmayı istediği tarihi bildirmesi istenmelidir. Akabinde işverence uygun görülen tarihin yazılı olarak işçiye bildirilmesi ve bu yazıda ayrıca tarihler konusunda itirazı varsa bildirmesi gerektiği aksi halde belirtilen tarihte iş başı yaptırılmayarak ücretinin ödeneceğinin belirtilmesi gerekmektedir.

Yıllık iznin kullandırıldığı yıllık izin defteri ile ispatlanır. Kural olarak işçinin bu izni kullandıktan sonra defteri imzalaması gerekir. Ancak yıllık izin süresi sonunda işçi yıllık izin defterini imzalamaktan imtina edebilir. Bu durumda da işbu tutum en az 2 tanık huzurunda tutanağa bağlanmalı ve tedbiren noterden çekilecek ihtarla da yıllık iznin kullanıldığı halde defterin imzalanmadığı kayıt altına alınmalıdır.

SONUÇ

İşçi işten çıkarken toplu para almak ya da çalışırken izni kullanmayarak ücretini almak isteyebilir. Bu tür durumlarda işveren bu duruma müsaade etmeyerek mutlaka işçiye yıllık izinlerini kullandırılmalıdır. Aksi halde iş sözleşmesi sona erince işçi tarafından açılan yıllık izin ücreti talepli bir dava ile karşılaşabilirler. Bu nedenle yıllık izinler kullandırılmalı ve işçi yıllık izin defteri imzalamaktan imtina ederse durum tutanakla tespit edilmeli ve tedbiren de noterden ihtar çekilmelidir.

[i] Resmî Gazete: Tarih: 10/6/2003 Sayı: 25134

[ii] Resmî Gazete: Tarih: 3/3/2004 Sayı:25391

[iii] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2015/8588 K. 2016/20520 T. 21.11.2016

[iv] “Yıllık izin kullandırma zamanını belirlemek işverenin yönetim hakkı kapsamında olsa da işçinin yıllık olarak dinlenme hakkının sağlanması işyeri çalışma koşulları arasında yer alır. Başka bir anlatımla işçinin yıllık dinlenme hakkının tanınması, dayanağı Anayasa olan çalışma koşulu olup aksine uygulama 4857 sayılı yasanın 24/II-f. bendine göre işçi açısından haklı fesih nedeni oluşturur.

Somut olayda ; davacı işçiye 6 yılı aşan süre içinde sadece 14 gün yıllık izin kullandırılmıştır. İşçiye uzun bir süre dinlenme hakkının sağlanmaması işçi açısından yukarıda sözü edilen madde gereği haklı fesih nedeni oluşturur.” Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2017/10772 K. 2019/8028 T. 08.04.2019